Inleiding
McKinsey verwacht dat er tussen 2026 en 2030 tussen de 4000 en 7000 miljard dollar geïnvesteerd zal worden in het bouwen van datacenters om de AI explosie te ondersteunen.
Ter vergelijking: het Bruto Nationaal Product van Nederland is 1500 miljard euro. Dit zijn investeringen op een schaal nog nooit eerder gezien in de geschiedenis. Zo’n 40% van de groei van de Amerikaanse economie is rechtstreeks te herleiden naar de kapitaaluitgaven in AI datacenters.
Europa loopt hierin achter. CBRE schat de totale investeringen in AI datacenters op €100 miljard in de komende 4 jaar. In Nederland verwachten de analisten van Rabobank ongeveer 8 miljard aan investeringen, waarvan hoogstens 1 miljard mede gefinancierd door het rijk. Hoewel dit bedrag in het niet valt vergeleken met de faraonische bedragen in de VS, is het nog steeds aanzienlijk.
In deze explainer leggen wij uit waarom zoveel geld nodig is om AI verder uit te bouwen, en waarom het voor Nederland essentieel is om een eigen infrastructuur te ontwikkelen.
De mondiale groeiversnelling van AI-infrastructuur
Het gebruik van AI groeit heel snel. Sinds de introductie van ChatGPT in 2022 is de adoptie razendsnel gegaan bij bedrijven, scholen en overheden. In 2026 zeggen 90% van organisaties AI oplossingen te gebruiken.
En AI eist enorm veel rekenkracht. Een AI model doet feitelijk niets anders dan bij iedere stap door een grote database te zoeken en statistisch te berekenen welke volgende keuze het hoogste scoort. Het is niet echt “intelligentie”, het zijn verfijnde statistische modellen die contant grote hoeveelheden complexe rekensommen uitvoeren.
Daarvoor heeft een AI behoefte aan speciale computers en processoren (GPU’s en TPU’s) die meer simultane operaties aankunnen dan traditionele processoren, maar ook veel meer stroom gebruiken en veel meer hitte uitstoten.
AI is niet geschikt voor traditionele datacenters, die te weinig stroom per rack hebben, niet ingericht zijn op de hoge temperaturen, en niet de netwerkverbindingen hebben die nodig zijn om razendsnel grote hoeveelheden data te verwerken.
Daarom worden er overal nieuwe datacenters gebouwd, specifiek bedoeld voor AI toepassingen. Deze worden vaak niet meer met lucht maar met vloeibare koeling op temperatuur gehouden, en gebruiken snel drie à vier keer meer stroom per serverrack dan de huidige generatie DC’s.
Centralisatie bij hyperscalers
De investeringen in AI worden voornamelijk gedreven door een kleine groep grote Amerikaanse techbedrijven: Microsoft, AWS, Meta, Oracle, OpenAI, Anthropic.
Vandaag zijn wij in Europa en in Nederland voornamelijk gebruikers van de Amerikaanse AI. Wij gebruiken ChatGPT, Siri, Claude en andere grote platforms. De Europese spelers zijn in verhouding nog klein.
De grote Amerikaanse spelers investeren niet alleen in de infrastructuur. Dit zijn ook de bedrijven die de platforms (door) ontwikkelen. Zij bepalen op welke data de modellen getraind worden. Maar ook hoe de AI omgaat met de input die wij erin stoppen (iedere query van een gebruiker wordt weer hergebruikt), en hoe het model omgaat met privacy en auteursrecht.
Wij zijn zo in rap tempo afhankelijk aan het worden van een technologie waar wij geen controle over hebben. Ook Europese wetgeving omtrent privacy (de AVG) of het inzetten van AI (de AI Act) zijn niet of nauwelijks van toepassing op de grote Amerikaanse modellen.
Geopolitieke dimensie
In Europa, maar ook in grote delen van Azië groeien de zorgen over die afhankelijkheid. AI verandert zoveel aspecten van hoe wij leven en werken dat het punt al bereikt is dat wij niet meer zonder kunnen. Voor onze veiligheid zijn we afhankelijk van Palantir, zo werd vorig jaar nog bevestigd. Maar met zo weinig controle groeit het risico dat er misbruik gemaakt kan worden van die afhankelijkheid. We moeten ons ook afvragen of het verstandig is om nauwelijks mee te doen in een technologische revolutie die bepalend gaat worden voor hoe de rest van deze eeuw eruit gaat zien.
Het is een economisch vraagstuk, maar het raakt ook de nationale veiligheid en de onafhankelijkheid van Europa en van Nederland.
Daarom besluiten steeds meer landen om te investeren in een eigen infrastructuur. Om een eigen AI capaciteit te hebben, waarop eigen modellen kunnen draaien, die getraind worden op specifieke datasets, met respect voor de Europese wetgeving omtrent privacy en auteursrecht.
Voor Nederland ontstaat hiermee een strategisch keuzemoment: volgt het de mondiale trend van grootschalige hyperscale-datacenters, of zet het in op een eigen, soeverein model dat economische waarde, autonomie en duurzaamheid beter borgt?
De Nederlandse uitgangspositie
Nederland beschikt al over een stevige digitale infrastructuur. Wij hebben goede connectiviteit, ook naar de internationale zeekabels, een bestaande en gezonde datacenter infrastructuur, wij hebben kennis in huis en goede universiteiten, en de cultuur van een ondernemend land. Een paar van de grootste Europese AI aanbieders zijn ook al gevestigd in ons land. Het recente onderzoek ‘De Tech Corridor - Een verkenning van digitale synergie tussen MRA en Brainport’ , van Haroon Sheikh laat zien dat er kansen liggen.
Wij hebben ook zwakkere punten: het stroomnet kan nu al nauwelijks leveren aan de bestaande datacenters, en uitbreiding zal vragen om investeringen in dat net. Wij hebben niet veel beschikbare ruimte, en de laatste jaren is de discussie rond datacenters vaak sterk gedomineerd door een beeld van energie-slurpende lelijke blokken die ook nog eens heel veel water gebruiken. De beeldvorming rond datacenters is vaak negatief.
Tegelijkertijd erkennen wij dat wij de AI nodig hebben, en dat het risicovol is om het eigendom daarvan helemaal bij de Amerikaanse Big Tech neer te leggen.
De behoefte van Nederland de komende jaren is een infrastructuur van datacenters waarvan het eigenaarschap en de governance voluit Europees is, buiten het bereik van Amerikaanse wetgeving of politieke inmenging.
Dit vraagt om heldere keuzes, van de markt, het Kabinet en mede-overheden. We moeten nu starten met het afbouwen van onze afhankelijkheden en investeren in Nederlandse en Europese technologie om zo ons toekomstig verdienvermogen veilig te kunnen stellen.
Kies voor:
- Een infrastructuur die op een verantwoorde manier omgaat met duurzaamheid: met ruimte, watergebruik, en stroom uit duurzame bronnen.
- Die toekomstbestendig is door open standaarden te gebruiken en interoperabiliteit als centraal uitgangspunt neemt.
- En erop gericht is om langdurig waarde te creëren voor onze samenleving.
- Het bouwen van soevereine digitale infrastructuur op die plaatsen waar er nog ruimte is. Voorkom dat dit in handen komt van niet-Europese partijen.